L'expression occitana del jorn: polida coma una jogaira de nyckelharpa

L'expression occitana deu jorn causida peu vòste servidor e qui non trobaratz pas (enqüèra) en nat diccionari qu'ei polida coma una nyckelharpaira. Aurí podut causir d'autas polidas expressions com "con coma un caçaire de dimenjada" o ben "fascista com un gavach qui pesca lo merluchon dins Ròse una nuèit de plena luna", o ben "frivolet coma un lingüista occitanista", e ben non, uei que serà "polida coma una  nyckelharpaira", e atau que serà. (Tè, que soi a hèr concurréncia dab l'Andriu de Gavaudan).
Explics: lo nyckelharpa, o viòla de claus, qu'ei un instrument tradicionau suedés originau, ua sòrta d'ibrid enter un vriulon e ua sonsaina (viòla d'arròda), l'existéncia deu quau remonta a l'edat miejana. La version modèrna de l'instrument, cromatica, que's pòt hèr servir tà tots los estiles  de musica e qu'ei adara d'usatge quasi universau.

Quauques exemples per l'imatge o meslèu videos que vs'ajudaran a compréner miélher lo men devís en tot saborar musicas de las bonas.



 Emilia Amper (Suèda), aquiu a jogar en China amb lo grop deus Solistas de Trondheim (Norvèja):



 Josefina Paulson (Suèda) qu'ei aquiu a jogar dab  lo son compatriòta David Eriksson dens l'encastre de l'ensemble europèu de nickelharpa "cadence"


 Adara que vam véder Anna Rynefors (Suèda) a tocar la viòla en acompanhar lo son compatriòta bohaire Erik Ask-Upmark  (au säckpipa, cornamusa suedesa). Lo duet qu'a publicat un CD magnific consacrat a la musica tradicionau suedesa per cornamusa (de Dalarna mei que tot, dab cornamusas, harpa e nyckelharpa), titolat Dråm o sia "bordon" en suedés colloquiau, (vej. Amazon o i-tune store)...



'

Non, non son pas totas suècas, las polidas nickelharpairas.
 Brembatz-vos de Bronwyn Bird (USA), qui vedem aquiu a jogar dab lo nickelharpaire suèc  Peter Hedlung dit "Puma".
 

E non podem pas oblidar Eléonore Billy qui a hèit tant tà popularizar l'instrument en França,  dab lo nyckelharpaire d'origina bèlga Didier François (inventor d'ua tecnica navèra  de jòc anti-tendiniti) e lo factor vosgian Jean-Claude Condi.
 

E non, non son pas totas blondas tanpòc, las polidas nickelharpairas. Que n'i a tanben en version moreta, com la magnifica Ana Alcaide (Espanha), aquiu a interpretar quauques aires judeo-espanhòus (de l'ex-empèri otoman) dens la Sinagoga del Tránsito de Toledo.


:

E segur, que i a shens  nickelharpairAs, que i a tanben nickelharpairEs mascles. Mès bon, las qui son polidas com lo jorn que son las nickelharpairAs, per definicion, eh! Doncas, aquò rai.

Parlar pan-occitan

Que sufeish d’assistir a un congrès sus la lenga occitana, dab tot plen de medievistas, linguistas e autes saberuts vienguts d’Occitània e d’aulhors, tà constatar çò qui sabem dejà : lo parlar comun deus occitans n’ei pas occitan senon francés. Totun, que i a solucions tà non pas aver a recórrer au francés. Lo Dani (lo noste) e Lo Joan Francés que te’n hasón ua demonstracion magistrau en s’adreçar a un public perigordin:




Bon, au mensh, atau qu’estón comprés. E la musica qu’ei tostemps bona.


Vam, n'i a d'autes, que m'agradan tots.Per exemple:
o aqueste:




Bon, que'vs dèishi aquiu.

Ua estona plan hestiva

Quants i èram? Trenta mila que i èran anonciats , vint  mila que i estón compdats segon la  polícia. N'èran pas milions. Aquò rai, que i passèm ua estona plan  hestiva. Òc, qu'èran moments deus bons, dab musica e bona umor, devath un só quasí estivenc.

Tres partits politics exagonaus que i èran arrepresentats: los vèrds per la candidata a la presidéncia de la republica Eva Joly, lo MODEM peu deputat biarnés Jan Lassalle, e lo PS peu prumèr deus senadors Joan Pèire Bel. Tots tres que's son prononciats a favor de la ratificacion de la carta de las lenguas minorizadas. Qu'ei dejà quauquarren. Totun n'ei pas aquò çò qui harà  parlar occitan. Çò qui manca lo mes qu'ei la motivacion en çò deus occitans. La motivacion no's tròba pas hens ua lei. Que's tròba en si medish. Non voi pas díser non cau pas ua lei, plan segur. Totun, çò de mes grèu n'ei pas l'abséncia de lei. Qu'ei l'abséncia de motivacion deus occitans tà apréner, emplegar e deféner la(s) lengua(s) d'òc. Qu'ei plan aquò la causa màger de l'extincion progressiva de la(s) lor(s) lengua(s).

E puish, qu'ac cau plan díser, politicaments, que mancam de preparacion, n'èm pas guaire ajudats peus partits politics ni peus moviments occitanistas e enqüèra mens peus lingüistas. Supausem que "l'occitan" e vad oficiau peus parçans nostes. Quina sòrta d'occitan e serà oficiau per las tèrras gasconas? E serà la medisha varietat de gascon qui serà oficiau a Biscarròssa, a la Tèsta de Bug, a Sent Gaudenç, a l'Isla de Baish, a Aush, a Aulús com a Pau?  E se non, quinas varietats e seràn emplegadas de manèra oficiau? E on e son los metòdes, los diccionaris e las gramaticas d'aquera(s) varietat(s)?

Deman a la manif

A Tolosa, manifestar per l'occitan qu'ei ua causa sana e naturau, que tròbi jo. Doncas, causa sabuda sia, deman qu'anarèi tà la manifestacion per la lenga occitana. Que'm n'aprofieitarèi entà hèr soar la boha dab los amics deu conservatòri occitan. E lo só que i serà. Ja serà lo pè totau, que vs'ac prometi, ja!

Ozar HaTorah

Ozar HaTorah, tresòr de la Torah...Lo nom que'm soa plan, la mia hemna que i hasò de professora a Estrasborg autescòps.

Que i a un hòu murtrèr qui's passeja per las carrèras de Tolosa e de la region.

Un psicopata, irresponsable au sens psiciatric deu tèrme, probable...

Totun un psicopata antisemita, capable de matar  petitons shens trantalhar.

Un tipe qui sap manejar las armas "com cau", un tipe ben entraïnat.

Qu'ei plan malauta, la nòsta umanitat.  Qu'a mostrat mes d'un còp que pòrta en si medisha los gèrmes de la sua pròpia destruccion.

Dolor e recuelhiment.

E inquietud, tanben.

L'assassin que corr enqüèra, e arren no'ns deisha créder que la seria ei acabada.

"Com" e "com a", totun non "com que".

Un legedor de Manresa que'm hè remarcar que soli mesclar gascon e catalan en emplegar la conjoncion  com a dab lo sens de en qualitat de. Qu'a au còp rason e tòrt. Com en catalan contemporanèu, los gascons ancian e classic que distinguivan com (grafiat cum autescòps) e com a (cum a).

 Qu'èi retienguts los exemples qui segueishen, tirats deu Lespy:

 Ardoun coum la pistole (X de Navarrot)
 Cum pot esser asso? 
 Cum at pensatz. 

 Totun:

 Augerot, de Garlii e Senaprener, cum a comissaris, los ac mandan (Libe d'Òr de Baiona, sègle 13)
 Far ma voluntad cum a dauna (Libe d'Òr de Baiona, sègle 13)
 dizo que luy, cum a bayle de Pau, mandare e exequtare (tèxte biarnés, sègle 15)
 Accusade cum a posoere (Biarn, sègle 15)
 Fe au senhor devers...cum a questau (Biarn, sègle 16).

La conjoncion causau com que deu catalan non s'emplega pas en gascon qui utiliza mes simplament com (dab l'enonciatiu e quan e s'escad).  Comparatz aquera frasa catalana dab la soa arrevirada gascona:

Com que els joves han sortit a les sis de casa, han arribats d'hora a la feina.


Com los joens e son sortits a las sheis òras de casa, que son arribats de d'òra au tribalh. 


Lo catalan qu'emplega sistematicament com que e non pas com tà exprimir la causa de quauquarren, mentre qu'ei com qui ei emplegat en aqueth cas en gascon.

Quauques escotishas alemanicas.

Que soi fan de las "Schottische" soïssas. Que m'agradan dab los sons títous en dialècte alemanic (que non alemand). E après, que diseràn que los qui parlan occitan e son pas ubèrts au monde!!!...Que'ns balhen de musica alemanica a la tele nacionau francesa e que'n torneram parlar.

Adara, la parentèsi culturau. L'escotisha que seré originària de Boèmia (Chequia). Abans de s'aperar escotisha, que s'aperava shotish, puish shotish qu'estó cambiat en scottish, aquera denominacion pseudo-"anglesa" qu'ei ua invencion francesa d'inspiracion germanofòba qui remonta a la prumèra guèrra mondiau. En realitat, non, l'escotisha n'a pas arren a véder dab Escòcia. D'aulhors, en anglés, la dança que s'i ditz plan schottische , e non pas scottish. Enquèra abans, lo shotish que's disèva polka alemanda.

Dejà, de petiton, que volèvi hèr d'acordeonaire soïs com a profession. Mès, ailàs, que m'avisèi lèu qu'èra quauquarren de tròp complicat, lo mestièr d'acordeonaire soïs. Los metòdes d'alemanic soïs qu'èran  impossibles de trobar a París per un drollet com jo. Alavetz, en seguir l'avís de la conselhèra d'orientacion deu collègi, que'm cambièi d'idèa.

Aumens, l'occitan, aquò n'ei pas briga complicat. As pas besonh de seguir cors tà't demerdar en occitan. N'èi pas jamès prengut de cors d'occitan, jo. Qu'assagèi plan de seguir lo metòde Assimil d'occitan, mès ne poish pas diser que m'a convençut e motivat, aqueth. Quina orror de metòde, l'Assimil d'occitan! Urosament, qu'agoi la revelacion en me passejar deu costat de Lorda. E la motivacion que'm tornè. Un miracle, que'vs disi. E dab un chic de motivacion, quitament un parisenc que s'i pòt escàder! La pròva...

D'acòrd, blogaire occitan, aquò non hè pas tan "chic" com acordeonaire soïs, mès bon...Que't cau saber acontentà't de las toas limitacions.
Brave monde, plaça a la musica!